‘Huis voor alle Zinnen’ doorbreekt traditionele visie psychiatrie

26 september 2014

De traditionele inrichting van psychiatrische klinieken moet anders. Dat concludeert architect Femke Feenstra van de Jong Gortemaker Algra (dJGA) in het onderzoek ‘Huis voor alle Zinnen’. Feenstra pleit voor een mensvriendelijkere omgeving met meer prikkels, die bijdraagt aan het geestelijk welzijn van de patiënt. Dit zou een betere voorbereiding zijn op een terugkeer in de maatschappij.

Het onderzoek van Feenstra plaatst vraagtekens bij de traditionele overtuiging in de psychiatrie dat patiënten in een kliniek weinig prikkels moeten krijgen. Daardoor wordt bij het ontwerpen en bouwen voor psychiatrische instellingen nog steeds vooral gedacht in termen van veiligheid, eisen en functionaliteit. Dit vertaalt zich vaak in een prikkelarme, anonieme, grootschalige verzameling van ruimtes. De overtuiging van Feenstra is dat zo’n mensonvriendelijke omgeving niet aansluit bij de veranderende maatschappelijke realiteit. Met ‘Huis voor alle Zinnen’ lanceert dJGA een onderzoek over hoe zintuiglijk ontwerpen de psychiatrie kan verbeteren.

Brein draait door
Het probleem van een prikkelarme omgeving is volgens dJGA het grootst bij bestaande klinieken die na de vermaatschappelijking van de zorg in de jaren ’80 van de bossen naar de binnensteden verhuisden. Door de beperkte ruimte in steden zitten mensen daar soms jarenlang in tien kamers, een woonkamer, een gang, een therapieruimte en een tuintje opgesloten. Ondertussen draait hun brein op volle toeren door. Een voorbeeldproject van deze vermaatschappelijking is een kliniek van Yulius aan het Kasperspad in Dordrecht. Het ontwerp voor het ‘Huis voor alle Zinnen’ ligt op deze locatie.

Ruimte voor beleving
Gedurende het onderzoek werd steeds duidelijker dat zintuiglijkheid en het geestelijk welbevinden van patiënten leidend moeten zijn bij het ontwerp en de (her)inrichting van klinieken. Dat doet recht aan het idee dat psychiatrische patiënten net als ieder mens moeten kunnen bewegen, voelen, horen, ruiken en zien. Ruimte voor beleving maakt dat de gedachten, gevoelens en het gedrag van patiënten gestimuleerd en geprikkeld worden. Volgens dJGA is dat nodig om de patiënt in plaats van te laten slapen, te helpen ontwaken.
Binnen de sectoren zorg en onderwijs waar veel van de werkzaamheden van dJGA liggen, is zintuiglijk ontwerpen een essentieel onderdeel.

Over het onderzoek
Het onderzoek ‘Huis voor alle Zinnen’ is verricht door Femke Feenstra (38), die 13 jaar geleden haar carrière als interieurarchitect begon bij dJGA en sinds 2013 directeur is bij het Rotterdamse architectenbureau. Voor haar onderzoek putte ze uit eigen werkervaring, historisch onderzoek en psychiatrische literatuur en kunst. De belangrijkste bron van kennis waren persoonlijke gesprekken met patiënten, hun familie en behandelend personeel. Feenstra studeerde op 11 september 2014 af met ‘Huis voor alle Zinnen’ voor de master Architectuur aan de Rotterdamse Academie van Bouwkunst. De presentatie werd beoordeeld met een 10. Een uitzonderlijk afstudeerresultaat.


Deel dit project
Huis voor alle Zinnen - Femke Feenstra - rondgangHuis voor alle Zinnen - Femke Feenstra - exterior
Huis voor alle Zinnen - Femke Feenstra - tuin

Impressie therapieruimte depressie: tuinkamer

Huis voor alle Zinnen - Femke Feenstra - ruimtelijk

Zintuiglijke ervaring door textuur en materiaal

Huis voor alle Zinnen - Femke Feenstra - materialenHuis voor alle zinnen Femke Feenstra Isometrie